Rynek pracy jest w nieustannym ruchu. Jeszcze nie tak dawno nie istniało wiele zawodów, w których dziś pracują setki tysięcy osób na całym świecie.
Pracownicy, którzy wykonuja określony zawód w czasie, gdy ten dopiero się rozwija czerpią z tego liczne korzyści - mają zwykle bardziej ekscytującą pracę, wyższe zarobki i szanse na kształtowanie własnej profesji. Rozpoznanie różnicy pomiędzy zawodem, który szybko pójdzie w odstawkę oraz tym, który rokuje na przyszłą, stabilną karierę nie jest jednak łatwe.
Jak rodzą się nowe zawody?
Nowe zawody pojawiają się, gdy rośnie zapotrzebowanie pracodawców na pracowników, którzy są w stanie wykonywać obowiązki, których nigdy wcześniej od nikogo nie wymagano, np. zarządzanie stronami internetowymi w pierwszych latach 90-tych. Zwykle początkowo pracownikom dokładane są nowe zadania, czasami powstają tą drogą pewne specjalności. Jeśli jednak te nowe obowiązki odróżniają się w znaczącym stopniu od wykonywanych wcześniej i zajmują dużej grupie pracowników większość ich czasu pracy, mamy do czynienia z sytuacją rodzenia się nowego zawodu.
Bezpieczeństwo systemów komputerowych, to jedna z intensywnie rozwijających się obecnie dziedzin związanych z nowoczesnymi technologiami. W większości firm za bezpieczeństwo odpowiadają te same osoby, które administrują systemem. Jeśli jednak obowiązków związanych z utrzymaniem bezpieczeństwa systemu informatycznego będzie coraz więcej, staną się one bardziej skomplikowane i będą zajmowały więcej czasu, pracownicy działu IT zaczną się w tym kierunku specjalizować i będą poszukiwać możliwości zdobycia odpowiedniej wiedzy i kwalifikacji.
Rozwój technologii, to jednak tylko jeden z wielu czynników wpływających na powstanie nowych specjalizacji i profesji. Zmiany demograficzne, takie jak wzrost migracji, starzenie się społeczeństw i wzrost poziomu edukacji obywateli; trendy biznesowe i zmiany w potrzebach i oczekiwaniach konsumentów, to kolejne czynniki, które mają duże znaczenie przy tworzeniu się nowych zawodów lub rozwijaniu istniejących. Im bardziej dramatyczne są to zmiany, tym większa szansa, że doprowadzą one do rewolucji na liście popularnych zawodów.
Większość nowych typów zawodów powstaje w wyniku oddziaływania wielu czynników jednocześnie. Do tej kategorii należą np. zawody związane ze szkoleniami on-line (tzw. distance learning), które rozwijają się dzięki: rozwojowi sieci informatycznych, trendowi społecznemu polegającemu na wydłużeniu się okresu nauki oraz wzrastającej konkurencji między instytucjami edukacyjnymi. Zawody, które w rezultacie powstały, to: specjaliści ds. architektury IT, którzy dbają m.in. o dostępność materiałów edukacyjnych i łatwość nawigacji po stronach www, edytorzy kursów, którzy modyfikują tradycyjne metody kształcenia na potrzeby Internetu, dzielą ich zawartość na krótkie i zrozumiałe odcinki oraz dodają elementy multimedialne itp.
Wróżenie z fusów
Łatwo wskazać i opisać przyczyny powstawania nowych specjalności, dużo trudniej jednak przewidzieć ich powstanie i zmierzyć, jak wiele osób będzie mogło uzyskać w nich zatrudnienie. Najwięcej problemów pojawia się przy określaniu, czy jakiś trend społeczny, zmiana technologiczna czy inny czynnik doprowadzą do powstania zawodu, czy też jedynie wzbogacą pracę osób zatrudnionych w zawodach tradycyjnych o pewne nowe obowiązki.
W większości przypadków, nawet spektakularne zmiany technologiczne nie wywierają wpływu na rynek pracy. Na przykład, jedna z ostatnich nowinek w dziedzinie medycyny, wirtualna kolonoskopia, która może mieć niewiarygodnie pozytywny efekt na pacjentów, nie wywarła żadnego wpływu na wzrost liczby zawodów. Procedury stosowane w tej metodzie są niemal identyczne z tradycyjnie używanymi w radiologii, więc wystarczy krótkie szkolenie, by radiolodzy mogli pracować, wykorzystując to nowoczesne rozwiązanie.
Nowy, wzrastający, ewoluujący?
Instytucje badawcze rzadko zajmują się przewidywaniem, czy zmiany technologiczne lub inne czynniki wpłyną na powstanie nowych zawodów, koncentrując się raczej na potencjale już istniejących. Chodzi o to, by zdefiniować, ile osób może w najbliższych latach znaleźć w nich pracę. Zawody z potencjałem są w porównaniu z zawodami nowymi łatwiejsze do identyfikacji, ponieważ badacze nie biorą pod lupę profesji, w których liczba zatrudnionych nie doszła do pewnego pułapu. Nowy zawód może czekać na swoją hossę latami. Np. masażyści założyli w Stanach Zjednoczonych swoje pierwsze profesjonalne stowarzyszenie w latach czterdziestych. Zabrało jednak kilka dziesiątków lat, zanim pod wpływem zmian społecznych i demograficznych, zawód ten został zaliczony w poczet profesji o dużym potencjale.
Specjalność czy zawód?
Zanim badacze podejmą decyzję, czy uznać jakiś zawód za nowy, muszą najpierw dobrze zdefiniować sam termin "zawód". Rozumiany jest on najczęściej, jako praca polegająca na podobnych obowiązkach i wymagająca podobnych umiejętności. Ale jak podobne muszą być te obowiązki by uznać, że należą do określonego zawodu? W którym momencie możemy mówić o wyodrębnionym zawodzie, a kiedy mamy do czynienia wyłącznie ze specjalizacją w obrębie starej profesji?
Ile miejsc pracy?
Gdyby nawet było możliwe przygotowanie pełnej listy nowych zawodów, badaczom wciąż bardzo trudno byłoby przewidzieć, jak szybko każdy z nich będzie się rozwijał. Przyczyny są dość oczywiste. Po pierwsze, brak historycznych danych na temat rozwoju tych zawodów w przeszłości, co uniemożliwia określanie trendów. Po drugie, zjawiska, które doprowadziły do powstania nowych zawodów są także nowe, więc brak jest wystarczającej wiedzy na ich temat i na temat zmian, które wywołują.
Niepewne prognozy
Skoro wiarygodne pomiary nie są możliwe, nie można podchodzić z pełną wiarą do prognoz i przepowiedni dotyczących nowych zawodów i konkretnych stanowisk. Osoby poszukujące pracy powinny się raczej skupić na obserwacji ogólnych trendów i zmian rynkowych, by w odpowiednim momencie dokonać zmiany specjalizacji, uzupełnić swoją wiedzę czy doskonalić posiadane umiejętności w dziedzinie dobrze rokującej na przyszłość.
Źródło: Na podstawie informacji U.S. Department of Labor Bureau of Labor Statistics