Dziesięć, piętnaście lat temu, studenci i absolwenci przeważnie dopiero zaczynali się zastanawiać nad swoim dalszym losem, a tym samym nad wartością rynkową swojego wykształcenia.

Na studiach ich uwagi nie zaprzątał problem podjęcia pracy zawodowej, co najwyżej wykonywali prace sezonowe w różnych państwach Europy lub USA, wykorzystując w tym celu część wakacji lub urlop dziekański. Były to najczęściej prace fizyczne (roboty polowe, gastronomia, pomoc domowa, itp.), dzięki którym wzbogacali się w dewizy, często umożliwiające im później dalsze studiowanie bądź zwiedzanie kraju, w którym pracowali.

Obecnie sytuacja zmieniła się diametralnie. Większość osób nie marnuje czasu na zbieranie truskawek, czy kelnerownanie w restauracjach, lecz rozgląda się za znacznie ciekawszym zajęciem, jakim jest staż lub praktyka w znanej firmie, niekoniecznie za granicą, i niekoniecznie za wysokie wynagrodzenie. Praktyka to już dziś poważny start w życie zawodowe. Te dwa modele są wyznacznikiem dwóch następujących po sobie dekad: lat osiemdziesiątych i lat dziewięćdziesiątych. Otwarte jest ciągle pytanie, jak będzie w pierwszej dekadzie nowego tysiąclecia?

Obserwacje rynku wskazują, że początek XXI wieku przynosi wzrost liczby osób zagubionych i przestraszonych koniecznością włączenia się w ogólny pęd ku karierze. Nie wszyscy już na studiach wiedzą, czym chcieliby się zajmować przez resztę swojego życia, nie wszyscy też mają równe szanse na starcie i są gotowi, żeby w wyścigu do mety, jaką jest sukces zawodowy uczestniczyć. Jeśli jesteś jedną z takich osób, może pocieszy Cię fakt, że obecnie nie wybiera się już zawodu na całe życie. Do przeszłości odchodzą miejsca, w których pracowało się od momentu ukończenia studiów, po emeryturę. Pracodawcę zmienia się obecnie wielokrotnie, kształtując ścieżkę swojej kariery zawodowej zgodnie z aktualnymi umiejętnościami, zainteresowaniami i oczywiście zgodnie z sytuacją na rynku pracy. Do niedawna bardzo częsty wśród pracowników był brak związku pomiędzy ukończonym przez nich kierunkiem studiów, a późniejszym miejscem pracy.

Obecnie pracodawcy częściej zwracają uwagę na kierunek wykształcenia kandydatów. Istnieją poza tym niemal nieograniczone możliwości dalszego kształcenia i podnoszenia swoich kwalifikacji w wybranym przez siebie kierunku. Jeżeli zatem jeszcze nie wiesz czym się zająć, a czynniki zewnętrze (znajomi, rodzina) ponaglają Cię, spróbuj zastanowić się, co dla Ciebie w życiu tak naprawdę się liczy i na tej podstawie dokonaj przybliżonego wyboru - w rzeczywistości rzadko się zdarza, że ktoś zupełnie nie wie, co go interesuje; często po prostu nie ma pomysłu, jak zabrać się do realizacji swoich planów

Dobrze jest sprawdzić, jak konkretna praca wygląda w praktyce - zamiast kierować się stereotypami, lepiej samemu się przyjrzeć, czy dane zajęcie Ci odpowiada. Obecnie dużo firm organizuje staże lub praktyki wakacyjne. Staraj się więc już w czasie trwania studiów nie marnować czasu i szukaj praktyk i staży, zgodnych z Twoimi zainteresowaniami i wstępnie wybraną specjalizacją. Pomocni okazać się mogą znajomi, którzy już pracują. Może uda się im przekonać swojego szefa do zatrudnienia Cię w roli stażysty/praktykanta? Warto też wysłuchać ich relacji z miejsca pracy. To pomoże Ci dokonać słusznego wyboru.

Aby podjąć decyzję, dotyczącą Twojej ścieżki kariery, na wstępie zadaj sobie pytania, jaki rodzaj pracy odpowiada Twoim predyspozycjom i zainteresowaniom:

• Czy jesteś realistą, który twardo stąpa po ziemi, lubi mieć wyznaczony cel i dąży prosto do jego osiągnięcia?;
• Czy lubisz dokonywać obserwacji, uczyć się, analizować sytuacje, dokonywać ocen i rozwiązywać problemy?;
• Czy masz duszę artysty, innowatora i czy jesteś wystarczająco niezależny by pracować pozbawiony instrukcji, wykorzystując swoją kreatywność i wyobraźnię?;
• Czy lubisz pracę z innymi ludźmi, jako osoba, która niesie pomoc, informuje, wspiera?;
• Czy chciałbyś pracować z ludźmi, jako ktoś, kto wpływa na innych, kieruje nimi, dla osiągnięcia celów ekonomicznych lub organizacyjnych?;
• Czy lubisz pracę z danymi, czy łatwo przychodzą Ci wszelkie obliczenia, czy przywiązujesz wagę do szczegółów i instrukcji.

Pamiętaj, że decyzja o wyborze jednego z wymienionych obszarów, nie przekreśla pozostałych. Pozwala jedynie na przesunięcie punktu ciężkości (można przecież po jakimś czasie odkryć w sobie nowe upodobania i zdolności, np. początkowo pracować w biznesie, a następnie, udzielać się charytatywnie). Każdy z opisanych powyżej typów pracy znajduje swoje odzwierciedlenie w konkretnych zawodach i specjalizacjach. Jeśli już odpowiesz sobie na pytanie: "kim jestem?" i "co lubię?", łatwiej będzie Ci zidentyfikować miejsce, w którym możesz podjąć pracę.

Następnie, już w ramach danego obszaru i specjalizacji sprawdź, jakie możliwości oferuje lokalny rynek pracy, a jeśli na nim nie znajdziesz interesujących ofert, to również rynek pracy w innych miastach, bądź nawet krajach (w przyszłości, gdy Polska stanie się częścią Unii Europejskiej łatwo będzie podjąć pracę w innym kraju.). Po drodze może Cię spotkać rozczarowanie, bądź fascynacja możliwościami, jakie przed Tobą stoją. W pierwszym przypadku będziesz zmuszony zmodyfikować swój wybór, w drugim - jesteś szczęściarzem - znalazłeś to, czego szukałeś i będziesz dalej dążył wybraną przez Ciebie ścieżką kariery.

Często pierwsza praca, a nawet kierunek studiów jest dziełem przypadku, a nie świadomym wyborem. Bywa, że jest to przypadek bardzo szczęśliwy, który przyczynia się do dalszego rozwoju. Bywa jednak, że okazuje się błędem, bo przyporządkowuje Cię do określonej grupy zawodowej, z którą nie chcesz się identyfikować. Należy zatem dołożyć wszelkich starań (doszkalanie się, intensywne poszukiwanie nowej pracy), aby świadomie podejmować swoje decyzje odnośnie życia zawodowego, a później kontrolować jego przebieg..

Najbardziej istotna jest tu otwartość na własne potrzeby i na możliwości, jakie spotykamy po drodze, a także umiejętne godzenie ich ze sobą. W czasie rozmowy kwalifikacyjnej często padają pytania: "co chciałbyś robić za 5, 10 lat?, "jak wyobrażasz sobie siebie i swoje życie zawodowe po tym czasie?" Są osoby, które rzeczywiście są świadome swojej ścieżki kariery i już na początku życia zawodowego wiedzą, co chciałyby osiągnąć w przyszłości. Wielu kandydatów wymyśla jednak odpowiedzi na siłę, podczas gdy tak naprawdę jeszcze zupełnie nie wie, jak potoczą się ich dalsze losy. Wybór dalszej drogi zawodowej zależy od wielu czynników. Jeśli nie masz jeszcze wizji własnej kariery, nie wpadaj w panikę. Nie oznacza to bowiem, że taka wizja już nigdy nie powstanie. Z czasem na pewno się pojawi, tylko musisz jej trochę pomóc.

Autor: Magdalena Szczepańska