Umowa na czas określony a ciąża; pełny poradnik prawny, procedury, przykłady i FAQ

Kiedy poinformować pracodawcę o ciąży? Kiedy pracodawca ma prawo wypowiedzieć umowę ciężarnej pracownicy? Poznaj przepisy prawa pracy i analizy przypadków.

Oczekiwanie na narodziny dziecka to wyjątkowy czas. Ciężarna ma prawo do szczególnego traktowania, także przez pracodawcę. Najbardziej komfortową sytuację mają kobiety zatrudnione na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony – są chronione przed zwolnieniem zarówno w okresie ciąży, jak i po jej rozwiązaniu. Mają prawo do pobierania zasiłku macierzyńskiego przez cały okres urlopu macierzyńskiego oraz rodzicielskiego, a po porodzie nie tracą statusu pracownika. Nieco inaczej wygląda sytuacja kobiet zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas określony. Czy kończąca się umowa powinna być powodem do obaw? Sprawdź, jakie masz prawa!

Podstawa prawna – co mówi Kodeks pracy?

Ochrona kobiet w ciąży zatrudnionych na podstawie umowy o pracę wynika bezpośrednio z przepisów Kodeksu pracy oraz przepisów ustawy zasiłkowej. Dla pracownic w ciąży zatrudnionych na podstawie umowy terminowej konkretne artykuły mają kluczowe znaczenie, bo determinują to, czy umowa zostanie automatycznie przedłużona, czy nie.

Poniżej znajdują się najważniejsze zapisy wraz z objaśnieniem ich praktycznego znaczenia:

Art. 177 § 1 k.p. – zakaz wypowiadania umowy w ciąży

Ten przepis stanowi fundament ochrony przyszłych mam. Pracodawca nie ma prawa wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży i urlopu macierzyńskiego. Oznacza to, że w zwykłych okolicznościach kobieta w ciąży jest objęta pełną gwarancją zatrudnienia, a wszelkie próby rozwiązania umowy są z góry nieważne.

Art. 177 § 3 k.p. – automatyczne przedłużenie umowy

Przepis ten reguluje sytuację kobiet zatrudnionych na umowie terminowej. Jeśli umowa miałaby się zakończyć po upływie 12. tygodnia ciąży, przedłuża się z mocy prawa do dnia porodu.
Nie jest wymagana żadna dodatkowa umowa, aneks ani decyzja pracodawcy – wszystko dzieje się automatycznie na podstawie przepisów.

Art. 30 k.p. – zasady rozwiązywania umów

Artykuł przypomina, że wypowiedzenie musi być dokonane w odpowiedniej formie i z zachowaniem procedur. W przypadku ciąży przepis ten działa w połączeniu z art. 177 i dodatkowo wzmacnia ochronę.

Art. 5 ust. 3 ustawy zasiłkowej – prawo do zasiłku po ustaniu zatrudnienia

To kluczowy punkt dla kobiet, którym umowa wygasa w dniu porodu. Przepis wyraźnie wskazuje, że prawo do zasiłku przysługuje nawet po ustaniu zatrudnienia, o ile poród nastąpił, gdy umowa była jeszcze ważna.

Sytuacja 1: ciąża w trakcie trwania umowy na czas określony

Umowa na czas określony a ciąża – co mówi prawo?

Umowa na czas określony jest popularna i często stosowana po okresie próbnym. Jeżeli pracownica zajdzie w ciążę w trakcie jej trwania, zyskuje szczególną ochronę – ale tylko wtedy, gdy spełni wymagania ustawowe.

Kluczowa zasada:
 ➡️ Jeżeli koniec umowy przypada po ukończeniu 12. tygodnia ciąży, umowa automatycznie przedłuża się do dnia porodu.

Pracownica zachowuje status pracownika aż do rozwiązania ciąży oraz prawo do pełnego wynagrodzenia.

Wyjątki – umowy, których NIE trzeba przedłużać:

• umowa na zastępstwo,
• umowa sezonowa,
• umowa kadencyjna,
• przypadki ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy,
• zwolnienie dyscyplinarne za ciężkie naruszenie obowiązków.

Te przypadki są wyraźnie opisane w Kodeksie pracy i zostały omówione w analizie przykładów.

Sytuacja 2: urlop macierzyński i rodzicielski przy kończącej się umowie na czas określony

To jeden z najczęstszych problemów. W tym przypadku przepisy działają inaczej niż w samej ciąży.

Czy pracodawca musi przedłużyć umowę po porodzie?

Nie. Automatyczne przedłużenie dotyczy tylko ciąży – nie urlopu macierzyńskiego. Jeżeli umowa kończy się np.:

• 2 tygodnie po porodzie,
• w trakcie urlopu macierzyńskiego,
• w trakcie urlopu rodzicielskiego,

to nie ma obowiązku jej przedłużania. A co w tym przypadku dzieje się z zasiłkiem? ZUS przejmuje wypłatę zasiłku do końca urlopów macierzyńskich/rodzicielskich.

Zasiłek macierzyński a wygaśnięcie umowy

Wygaśnięcie umowy o pracę nie oznacza utraty prawa do świadczeń związanych z macierzyństwem, o ile poród nastąpił jeszcze w okresie zatrudnienia. Kluczowe jest więc ustalenie, czy umowa obejmowała dzień narodzin dziecka lub chociaż jego część – to właśnie ten moment decyduje o przyznaniu zasiłku i o tym, kto będzie go wypłacać.

Umowa wygasa w dniu porodu – pełne prawo do zasiłku

Jeżeli poród następuje w dniu obowiązywania umowy o pracę, pracownica automatycznie nabywa prawo do pełnego zasiłku macierzyńskiego na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy zasiłkowej. Oznacza to, że świadczenie przysługuje przez cały okres urlopu macierzyńskiego, a następnie – po złożeniu wniosku – także przez cały urlop rodzicielski. Wygaśnięcie umowy po dniu porodu nie wpływa na wypłaty, ponieważ ich realizację przejmuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Wygaśnięcie umowy podczas urlopu macierzyńskiego – świadczenie pozostaje

Jeśli umowa kończy się już po porodzie, ale w trakcie trwania urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego, pracownica nie traci prawa do zasiłku. O jego przyznaniu decyduje fakt, że dziecko przyszło na świat w czasie obowiązywania umowy, a nie to, czy stosunek pracy trwał przez cały okres późniejszej opieki nad dzieckiem. Gdy umowa wygaśnie, wypłata zasiłku zostaje automatycznie przejęta przez ZUS.

Wygaśnięcie umowy przed 12. tygodniem ciąży – brak prawa do zasiłku macierzyńskiego

W sytuacji, gdy umowa kończy się w pierwszych tygodniach ciąży, jeszcze przed ukończeniem 12. tygodnia, nie dochodzi do automatycznego przedłużenia jej do dnia porodu. Pracownica nie nabywa zatem prawa do zasiłku macierzyńskiego z ubezpieczenia chorobowego. Po urodzeniu dziecka może jednak skorzystać ze świadczenia rodzicielskiego (tzw. „kosiniakowego”), które wynosi 1000 zł miesięcznie i jest przyznawane niezależnie od wcześniejszego zatrudnienia.

Kto wypłaca zasiłek po wygaśnięciu umowy?

To, kto wypłaca świadczenie, zależy od wielkości pracodawcy oraz momentu wygaśnięcia umowy. Jeśli firma zatrudnia co najmniej 20 osób, zasiłek wypłaca pracodawca. W każdej sytuacji, gdy przedsiębiorstwo ma mniej niż 20 pracowników albo gdy umowa wygasła, obowiązek wypłaty przechodzi na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Dzięki temu ciągłość wypłaty świadczenia jest zapewniona również po zakończeniu zatrudnienia.

Umowa o pracę na czas określony a ciąża – kiedy poinformować pracodawcę?

Pracownica ma obowiązek poinformowania pracodawcy o ciąży. Kodeks pracy nie określa jednak, w którym momencie pracownica musi ujawnić fakt spodziewania się potomstwa. Warto pamiętać, że dopiero od momentu poinformowania pracodawcy o ciąży można korzystać z przysługujących uprawnień. Konieczne jednak będzie potwierdzenie ciąży przez lekarza. W przypadku zatrudnienia na umowę o pracę na czas nieokreślony moment ujawnienia ciąży nie ma znaczenia.

Nieco inaczej jest w przypadku umowy zawartej na czas określony, która wygasa przed zakończeniem ciąży. W tym przypadku etap ciąży jest kluczowy. Umowa zostanie przedłużona do dnia rozwiązania, jeżeli wygasa po zakończonym 12 tygodniu ciąży. W tym przypadku kobieta ma prawo do pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Jeśli jednak wygasa szybciej, przyszła mama może ubiegać się o tzw. Kosiniakowe. Aby otrzymać świadczenie, należy złożyć odpowiedni wniosek w terminie do 3 miesięcy od dnia urodzenia dziecka.

Procedura dla pracownicy – krok po kroku

1. Uzyskaj zaświadczenie o ciąży – najlepiej poproś lekarza o dokument, który potwierdza nie tylko samą ciążę, ale także ukończenie 12. tygodnia, ponieważ ma to znaczenie przy ewentualnym przedłużeniu umowy do dnia porodu.
2. Przekaż informację pracodawcy – możesz zrobić to ustnie, jednak najbezpieczniej jest przekazać pisemne zawiadomienie i dołączyć zaświadczenie lekarskie, aby oficjalnie rozpocząć korzystanie z ochrony wynikającej z Kodeksu pracy.
3. Poproś o dostosowanie stanowiska pracy – jeśli Twoja praca obejmuje obowiązki, które nie są dopuszczalne w ciąży (np. praca w nocy, nadgodziny, delegacje bez zgody), poinformuj pracodawcę i poproś o zmianę zakresu obowiązków lub przeniesienie na inne stanowisko.
4. Sprawdź datę wygaśnięcia umowy i termin porodu – porównaj obie daty, ponieważ jeśli umowa kończy się po 12. tygodniu ciąży, to zgodnie z art. 177 § 3 k.p. automatycznie przedłuży się do dnia porodu, nawet bez podpisywania aneksu.
5. Po porodzie złóż wniosek o zasiłek macierzyński – jeśli umowa wygasła, wniosek składasz bezpośrednio w ZUS (osobiście lub przez PUE ZUS); jeśli umowa nadal trwa, wniosek przyjmuje pracodawca i to on przesyła dokumenty do ZUS.

Czy umowa na czas określony może być potraktowana jako umowa na czas nieokreślony?

W szczególnych wypadkach umowa na czas określony może zostać potraktowana jako umowa na czas nieokreślony. Kodeks pracy przewiduje bowiem limit zawierania umów na czas określony. Wynosi on 33 miesiące (bez okresu próbnego). Zgodnie z prawem nie można zawrzeć z tym samym pracodawcą trzeciej umowy na czas określony (w tym wypadku okres próbny również się nie wlicza do limitu). Taka umowa automatycznie jest traktowana jako umowa na czas nieokreślony.

Kiedy pracodawca ma prawo wypowiedzieć umowę ciężarnej pracownicy?

Choć zgodnie z Kodeksem pracy kobiety w ciąży są szczególnie chronione, to pracodawca w ściśle określonych przypadkach ma prawo do zakończenia stosunku pracy. Ma prawo do zwolnienia dyscyplinarnego pracownicy, która dopuści się ciężkiego naruszenia obowiązków, popełni przestępstwo uniemożliwiające dalsze wykonywanie powinności pracowniczych lub utraci uprawnienia zawodowe konieczne na danym stanowisku.

Powyższe przepisy dotyczą także ciężarnych. Pracodawca nie ma także obowiązku przedłużyć umowy zawartej na zastępstwo, umowy o charakterze kadencyjnym i umowy o pracę o charakterze sezonowym. Powodem rozwiązania umowy może być także zakończenie działalności firmy.

„Jestem w ciąży, a kończy mi się umowa o pracę” – analiza przypadków

1. Elżbieta zostaje zatrudniona na umowę na czas określony na zastępstwo za Macieja. W trakcie trwania umowy Elżbieta informuje pracodawcę o ciąży, przynosząc zaświadczenie o zakończonym 12 tygodniu ciąży. Pracodawca nie przedłuża jej jednak umowy do momentu porodu, ponieważ pracownik, którego zastępuje, dwa tygodnie później wraca do pracy. Pracodawca postąpił zgodnie z prawem.

1. Justyna jest zatrudniona na podstawie umowy na czas określony. Informuje pracodawcę o ciąży, jednak w trakcie rozmowy dowiaduje się, że pracodawca kilka dni wcześniej podjął decyzję o zawieszeniu działalności. W związku z tym nie ma obowiązku przedłużać umowy pracownicy do momentu rozwiązania. Umowa wygaśnie w dniu wyznaczonym na dokumencie podpisanym w chwili rozpoczęcia pracy.

1. Daria została wybrana Radną Miasta. Jej kadencja kończy się za 5 miesięcy. Gdy zachodzi w ciążę, wie, że jej umowa nie zostanie przedłużona do porodu, ponieważ pełni funkcję o charakterze kadencyjnym.

1. Magdalena, będąc zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas określony, dopuściła się ujawnienia poufnych danych firmowych. W związku z tym otrzymała zwolnienie dyscyplinarne. Mimo że jest w czwartym miesiącu ciąży, pracodawca postąpił zgodnie z prawem.

1. Katarzyna została zatrudniona na okres próbny trwający 3 miesiące. Po miesiącu dowiaduje się, że jest w ciąży. Informuje o tym pracodawcę, ale w związku z tym, że termin zakończenia umowy przypada przed zakończonym 12 tygodniem ciąży, pracodawca nie ma obowiązku przedłużyć umowy do dnia porodu.

1. Małgorzata jest zatrudniona na umowę o pracę na 12 miesięcy. Pół roku przed końcem umowy zachodzi w ciążę. Informuje o tym fakcie pracodawcę, który przedłuża umowę do momentu rozwiązania ciąży. W związku z tym Małgorzacie przysługuje zasiłek macierzyński.

Ciąża a umowa o pracę na czas określony – podsumowanie

Kodeks pracy chroni przyszłe mamy. Z tego względu mogą liczyć na szczególną ochronę przed zwolnieniem. Warto mieć jednak świadomość nie tylko swoich praw, ale także obowiązków. Znajomość przywilejów i uprawnień wynikających z faktu spodziewania się dziecka może zredukować niepotrzebny stres. Dzięki temu czas oczekiwania na nowego członka rodziny będzie przebiegał w spokojnej atmosferze.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości związanych z przedłużeniem umowy do dnia porodu warto skonsultować się ze specjalistą ds. prawa pracy, a w przypadku naruszeń ze strony pracodawcy zgłosić sprawę do odpowiednich organów, czyli Państwowej Inspekcji Pracy, która zbada, czy doszło do naruszenia praw pracownika.

Najczęstsze pytania i wątpliwości – FAQ

Czy pracodawca może wypowiedzieć umowę ciężarnej pracownicy?

Co do zasady nie. Zakaz wypowiedzenia obowiązuje przez cały okres ciąży i urlopu macierzyńskiego. Wyjątek dotyczy jedynie sytuacji szczególnych, takich jak zwolnienie dyscyplinarne, likwidacja pracodawcy lub upadłość firmy.

Czy umowa na czas określony zawsze przedłuża się do porodu?

Nie. Automatyczne przedłużenie następuje wyłącznie wtedy, gdy umowa kończy się po ukończeniu przez pracownicę 12. tygodnia ciąży. Wyjątkiem są umowy na zastępstwo, sezonowe i kadencyjne – one nie przedłużają się z mocy prawa.

Czy mogę otrzymać zasiłek macierzyński, jeśli umowa wygaśnie w dniu porodu?

Tak. Jeżeli poród następuje w dniu obowiązywania umowy, ZUS zapewnia pełny zasiłek macierzyński oraz rodzicielski. Wygaśnięcie umowy nie przerywa wypłat.

Co jeśli umowa kończy się w trakcie urlopu macierzyńskiego?

Zasiłek nadal przysługuje. ZUS przejmuje jego wypłatę od dnia wygaśnięcia umowy aż do końca okresów urlopowych.

Czy muszę zgłosić ciążę natychmiast po uzyskaniu informacji od lekarza?

Prawo nie narzuca terminu zgłoszenia. Dopóki pracodawca nie zostanie poinformowany, nie może jednak stosować wobec pracownicy ochrony przewidzianej w art. 177 k.p., dlatego warto przekazać informację wcześniej.

Czy mogę otrzymać jakiekolwiek świadczenie, jeśli umowa kończy się przed 12. tygodniem ciąży?

Tak. Nie przysługuje zasiłek macierzyński, ale możesz ubiegać się o świadczenie rodzicielskie („kosiniakowe”) w wysokości 1000 zł miesięcznie.

Źródła:

1. Kodeks pracy – art. 177 (ochrona kobiet w ciąży) https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19740240141
2. Kodeks pracy – art. 30 (zasady rozwiązywania umów o pracę) https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19740240141
3. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19990600636