Artykuły, hr, payroll consulting, prawo pracy, rynek pracy, 06.12.2022

Czym jest praca w szczególnych warunkach? Wykaz stanowisk

5 min.

Kierowniczka budowy

Czym są szczególne warunki pracy? Czy praca w szczególnych warunkach ma wpływ na wysokość emerytury? Sprawdź!

Trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie społeczeństwa bez osób pracujących w takich branżach jak energetyka, chemia, budownictwo, rolnictwo czy służba zdrowia i opieka społeczna. Osoby pracujące na wymienionych stanowiskach są narażone na działanie szkodliwych czynników zewnętrznych i/lub obarczone dużą odpowiedzialnością. W wielu zawodach obciążenie psychofizyczne uniemożliwia pracę do momentu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. W związku z tym ustawodawca przewidział dla tych osób możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • kiedy mówimy o pracy w szczególnych warunkach?
  • jakie stanowiska figurują na wykazie pracy w szczególnych warunkach?
  • czy praca w szczególnych warunkach ma wpływ na wysokość emerytury?
  • kto może liczyć na rekompensatę za pracę w szczególnych warunkach?

Praca w warunkach szczególnych – definicja

Praca w szczególnych warunkach to wykonywanie obowiązków zawodowych w warunkach, które mogą powodować ryzyko trwałego uszczerbku na zdrowiu, mimo zapewnienia właściwych dla danego rodzaju zagrożenia środków ochronnych. Ryzyko to jest powiązane z wiekiem pracującego. Na utratę zdrowia utrudniającą realizację obowiązku świadczenia pracy przed osiągnięciem wieku emerytalnego narażone są m.in. osoby wykonujące prace:

  • pod ziemią;
  • na wodzie lub pod wodą;
  • w powietrzu;
  • w warunkach zimnego lub gorącego mikroklimatu;
  • skutkujące dużym wydatkiem energetycznym;
  • w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego;
  • w wymuszonej, niezmiennej pozycji;
  • w szczególnych warunkach uzależnionych od działania sił natury.

Co daje praca w szczególnych warunkach? Przede wszystkim prawo do wcześniejszej emerytury lub rekompensaty.

Należy jednak podkreślić, że praca w szczególnych warunkach nie powinna być utożsamiana z pracą w warunkach szkodliwych. O pracy w warunkach szczególnych mówimy, gdy występuje znaczna szkodliwość dla zdrowia i jednocześnie znaczna uciążliwość. W związku z tym nie każda osoba wykonująca pracę w trudnych warunkach może ubiegać się o prawo do przejścia na emeryturę przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

Praca w szczególnych warunkach – wykaz stanowisk

Za pracę w szczególnych warunkach uznawana jest praca m.in. w:

  • górnictwie;
  • energetyce;
  • hutnictwie i przemyśle metalowym;
  • chemii;
  • budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych;
  • leśnictwie, przemyśle drzewnym i papierniczym;
  • przemyśle lekkim;
  • transporcie i łączności;
  • gospodarce komunalnej;
  • rolnictwie i przemyśle rolno-spożywczym;
  • przemyśle poligraficznym;
  • służbie zdrowia i opiece społecznej;
  • zespołach formujących szkło.

Pełny wykaz stanowisk pracy, które zostały przez ustawodawcę uznane za prace w szczególnych warunkach, można znaleźć w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Praca w szczególnym charakterze – kogo dotyczy?

Za pracę w szczególnym charakterze uznano prace wymagające:

  • szczególnej odpowiedzialności;
  • szczególnej sprawności psychofizycznej.

Dotyczy to osób pracujących m.in. jako:

  • dziennikarze;
  • soliści, wokaliści, muzycy grający na instrumentach dętych;
  • tancerze, akrobaci, gimnastycy; kaskaderzy;
  • pracownicy organów kontroli państwowej i administracji celnej;
  • nauczyciele;
  • żołnierze zawodowi, funkcjonariusze Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Celnej, Służby Więziennej i Państwowej Straży Pożarnej;
  • pracownicy jednostek ochrony przeciwpożarowej.

Praca w szczególnych warunkach a emerytura

Powszechny wiek emerytalny w Polsce wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Osoby pracujące w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze mogą ubiegać się o możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę. Świadczenie to nazywa się emeryturą pomostową. Aby otrzymać je przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, należy udokumentować liczbę przepracowanych lat i spełnić pozostałe warunki uprawniające do uzyskania świadczenia.

Informację o świadczeniach finansowych przysługujących osobom pracujących w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze można znaleźć w art. 32 ust. 1 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r.

Warto wiedzieć: do czasu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie zalicza się m.in. urlop wychowawczy, bezpłatny, szkoleniowy, a także okres służby wojskowej.

Osoby pracujące w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze mogą skorzystać do prawa z przejścia na wcześniejszą emeryturę. Nie jest to jednak obowiązkowe. Decyzja należy do pracownika.

Rekompensata za pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze

Rekompensaty za pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze zostały wprowadzone ustawą z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

O rekompensatę mogą ubiegać się osoby, którym nie przysługuje prawo do emerytury pomostowej.

Prawo do wspomnianej rekompensaty przysługuje osobom urodzonym po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. przez okres co najmniej 15 lat wykonywały pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Rekompensata nie jest jednak osobnym świadczeniem. To dodatek finansowy doliczany do świadczenia podstawowego. Wysokość rekompensaty jest uzależniona m.in. od długości okresów składkowych i nieskładkowych, a także stażu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Przy wyliczaniu dodatku znaczenie ma także wiek ubezpieczonego. Dodatek do kapitału początkowego może wynosić nawet kilkaset złotych miesięcznie. Podobnie jak świadczenie podlega corocznej waloryzacji.

Czytaj więcej:

Kontrola trzeźwości, trzeźwość, alkomat

kodeks pracy, Podcasty i webinary15.05.2023

Rynek pracy okiem prawnika: Kontrola trzeźwości w pracy. Co się zmieniło?

Premia uznaniowa w umowie o pracę

hr, Artykuły21.09.2022

Premia uznaniowa w umowie o pracę – czym jest i zasady jej przyznawania

Umowa o pracę – jakie są jej rodzaje

kodeks pracy, Artykuły01.09.2021

Umowa o pracę – jakie są jej rodzaje i co powinna zawierać?

Rozwiązywanie umów dotyczących zatrudnienia

kodeks pracy, Artykuły22.06.2022

Rozwiązywanie umów dotyczących zatrudnienia – formalności dla pracowników i pracodawców

Rodzaje umów cywilnoprawnych w Polsce, umowa zlecenie, umowa o dzieło

payroll consulting, Artykuły26.08.2021

Rodzaje umów cywilnoprawnych w Polsce

Newsletter HRK

Bądź na bieżąco z aktualnościami ze świata HR i rynku pracy!

Zgadzam się na przetwarzanie moich danych osobowych przez firmę HRK S.A. z siedzibą w Warszawie, pl. Bankowy 2, a tym samym na otrzymywanie na mój adres poczty elektronicznej informacji handlowych i marketingowych, materiałów o charakterze informacyjnym oraz promocyjnym, w szczególności raportów, e-booków, materiałów edukacyjnych. Udzielenie zgody jest dobrowolne, ale niezbędne do otrzymania raportu. Zdaję sobie sprawę, że w każdej chwili mogę wycofać swoją zgodę.

Administratorem przekazanych danych osobowych jest HRK S.A. z siedzibą w Warszawie (00-095), Plac Bankowy 2. Pełną informacje na temat przetwarzania danych osobowych znajdują się w naszej Polityce prywatności.